Tự Truyện Sir Alex: Chương XVIII – “Tâm Lý Chiến”

3065

(MUSVN) – Cuốn tự truyện mới ra của Sir Alex Ferguson có tên Alex Ferguson: My Autobiography đã tạo nên cơn sốt trong lòng người hâm mộ Manchester United nói riêng và cổ động viên bóng đá nói chung. Lần này, Sir Alex đã mang đến những câu chuyện chưa từng kể, những góc nhìn, cách đánh giá độc đáo về mọi khía cạnh trong suốt sự nghiệp 27 năm cầm quân tại Old Trafford. MUSVN xin trân trọng giới thiệu với các bạn bản dịch tiếng Việt của cuốn tự truyện này.

ALEX FERGUSON: MY AUTOBIOGRAPHY

Chương XVIII: Tâm lý chiến

Trước hết, bạn phải nói sự thật. Sẽ không có gì sai trái trong việc nói ra những sự thật mất lòng cho một cầu thủ đang đánh mất phong độ. Tôi muốn cho họ biết rằng chúng ta là Manchester United và chúng ta sẽ chỉ chấp nhận những tiêu chuẩn cao nhất.

Nếu cảm thấy cần phải đứng trước mặt và nói chuyện với một cầu thủ đã thi đấu dưới mức kì vọng, có lẽ tôi sẽ bắt đầu bằng: “Thật là tồi tệ.” Nhưng sau đấy tôi sẽ tiếp tục: “Với một cầu thủ ở trình độ như cậu.” Điều này sẽ giúp họ không bị động chạm đến lòng tự ái và liệu pháp đó gọi là cân bằng giữa chỉ trích và động viên. “Tại sao cậu lại làm như vậy? Đáng ra cậu có thể làm tốt hơn mà.”

Những lời khen không ngớt sẽ thật giả tạo vì nó quá lộ liễu với đối với các cầu thủ. Một yếu tố quan trọng cấu thành mối quan hệ giữa huấn luyện viên và cầu thủ đó là bạn phải làm cho các cầu thủ có trách nhiệm với mỗi hành động, sai lầm, màn trình diễn và kết quả của họ. Chúng ta đang ở trong thời đại thực dụng nơi mà kết quả được đặt lên hàng đầu. Đôi lúc một chiến thắng tối thiểu lại tốt hơn một chiến thắng 6-0 với một bàn thắng tuyệt đỉnh tạo nên bởi 25 đường chuyền. Manchester United luôn phải chiến thắng trong tất cả các trận đấu. Và điều này chỉ được duy trì nếu tôi thẳng thắn với các cầu thủ về màn trình diễn của họ. Đương nhiên, trong một vài thời điểm, tôi sẽ tỏ ra nghiêm khắc và nóng nảy để nói cho cầu thủ biết United đòi hỏi ở họ những gì.

Một điều mà tôi muốn nhắn nhủ với những huấn luyện viên trẻ là: ‘Đừng cố tạo ra những sự đối đầu”. Bởi thứ mà bạn có thể phải trả giá là chính sự nghiệp của mình. Nếu bạn cố tạo ra xung đột, cầu thủ sẽ được đặt ở vị trí buộc phải phản kháng và điều đó có lợi cho anh ta. Khi Martin Buchan, cựu thành viên của Aberdeen, United và đội tuyển Scotland, đến huấn luyện Burnley, ông ấy đã đấm đội trưởng của đội bóng ngay trong ngày thứ Bảy đầu tiên làm việc cùng nhau. Tôi đã nói rằng: “Chà, một khởi đầu tốt đấy, Martin ạ.”

Martin là một người rất nguyên tắc. Khi còn thi đấu, ông ấy được chuyển đến Oldham và nhận số tiền lót tay 40,000 bảng, một số tiền lớn ở thời điểm đó. Nhưng rồi Martin quyết định trả lại số tiền cho câu lạc bộ khi nhận thấy phong độ của mình có vấn đề. Ông ấy không cho phép bản thân mình giữ số tiền mà mình thấy không xứng đáng. Một hành động quá khó tìm ở thời điểm hiện tại.

Thông thường, trong suốt sự nghiệp, mọi người luôn cho rằng tôi sử dụng những mánh khóe tâm lý xảo quyệt nhưng thực tế lại không phải như vậy. Tôi chỉ áp dụng một vài thủ thuật như việc bảo United sẽ luôn tăng tốc và có phong độ cao hơn về cuối mùa giải. Đó có thể coi là một cuộc đấu trí với những huấn luyện viên khác. Tôi cảm thấy rất thú vị khi mùa đông năm 2009, Carlo Ancelotti, huấn luyện viên Chelsea ngày đó, hiểu được ý đồ của tôi. Carlo đã phát biểu rằng: “Alex cho rằng United mạnh hơn vào giai đoạn hai của mùa giải, nhưng thực tế là chúng tôi cũng vậy.”

Mùa giải nào tôi cũng nói rằng: “Hãy đợi đến giai đoạn lượt về”, và “chiêu” này rất hiệu quả. Nó sẽ len lỏi vào trong tâm trí các cầu thủ của tôi và tạo ra nỗi sợ hãi cho các đối thủ. United trở thành một đội quân hùng mạnh với những ngọn lửa quyết tâm ngùn ngụt. Chúng tôi đã tự biến lời dự đoán của mình thành sự thật.

Một cách thức khác của tôi để chơi đòn tâm lí với đối thủ là gõ vào đồng hồ. Tôi không chú ý quá nhiều đến thời gian và thật khó để xác định một trận đấu sẽ cần bù giờ bao nhiêu phút. Nhưng mấu chốt của chiến thuật này là nó sẽ ảnh hưởng đến tâm lí của đối thủ, chứ không phải chúng tôi. Khi nhìn thấy tôi gõ đồng hồ và khoa tay múa chân, các cầu thủ đội bạn sẽ cảm thấy nao núng bởi họ nghĩ trận đấu chuẩn bị được bổ sung thêm hẳn 10 phút. Họ sẽ cảm thấy cần phải chơi phòng ngự, trong khoảng thời gian như kéo dài đến vô tận. Tất cả đều biết United là đội bóng chuyên ghi bàn vào những phút cuối.

Họ sẽ cảm thấy như bị vây hãm, họ biết United không bao giờ bỏ cuộc, họ hiểu chúng tôi là chuyên gia của những màn lội ngược dòng kịch tính. Clive Tyldesley, bình luận viên của đài ITV, từng nói trong phút bù giờ đầu tiên của trận chung kết Champions League năm 1999 rằng: “United luôn luôn ghi bàn trong thời điểm này,” tương tự như những gì Kenneth Wolstenholme nói trong trận Chung kết World Cup 1966.

Để quản lý từng cá nhân cầu thủ, bạn cũng có thể vận dụng khía cạnh tâm lý. Với những hành động không đúng chuẩn mực, hãy dành một khoảnh khắc, nhìn thẳng vào mắt họ. Bạn cũng từng trải qua tuổi trẻ, thử đặt mình vào địa vị của cầu thủ hiện tại. Bạn đã làm sai. Và bạn đang chờ đợi bị trừng phạt. Bạn nghĩ: “Ông ấy sẽ nói gì đây?” Hay cũng tương tự như: “Bố mình sẽ nói gì đây?” Mục đích của việc này là để tạo ra sự ảnh hưởng lớn nhất có thể. Hãy tự hỏi bản thân điều gì đã tạo nên dấu ấn sâu đậm nhất trong khoảng thời gian đó của cuộc đời mình.

Một lợi thế của huấn luyện viên là biết rõ những cầu thủ nào muốn thi đấu. Về cơ bản thì tất cả họ đều khao khát được ra sân. Một khi bạn ngăn cản họ chơi bóng tức là bạn đã lấy đi cuộc sống của họ. Nó trở thành liệu pháp quyền lực cuối cùng và mạnh mẽ nhất mà bạn sử dụng đến.

Sau sự cố với Frank McGarvey ở St. Mirren, tôi đã khẳng định chắc chắn rằng cậu ta sẽ không còn cơ hội ra sân nữa. Ba tuần liên tục và cậu ấy đã tin vào điều đó. Cuối cùng, Frank phải cầu xin tôi cho cơ hội thi đấu. Giải phóng hợp đồng là chuyện khó tin ở thời điểm đó. Trong tâm trí của Frank, toàn bộ quyền lực đã nằm trong tay tôi.

Mọi người không ngừng nói về những cuộc tâm lí chiến của tôi. Mỗi khi tôi có bất cứ phát ngôn nào thì cả đám nhà phân tích cố tìm ra ẩn ý sau mỗi câu nói dù 98% trong đó chẳng hàm ý gì sâu xa hết. Tuy nhiên, những sức ép tâm lí cũng có vị trí của nó, kể cả những điều mê tín bởi mỗi người trong chúng ta đều có một niềm tin siêu nhiên nào đó.

Một người phụ nữ từng nói với tôi tại trường đua ngựa Haydock vào năm 2010: “Tôi thấy ngài trên TV rất nghiêm túc nhưng ở ngoài thì lại hay cười và vui vẻ.”

“Chẳng lẽ bà không muốn tôi nghiêm túc khi làm việc sao?” tôi đáp lại. “Nghề của tôi đòi hỏi sự tập trung và mọi thứ tính toán trong đầu tôi đều phải có lợi cho các cầu thủ. Tôi không được phép mắc sai lầm. Tôi không ghi chép, tôi không dựa vào những đoạn băng tư liệu bởi vậy đầu óc tôi cần phải chính xác. Đây là công việc nghiêm túc và tôi không muốn mắc bất cứ một sai lầm nào.”

Dù vậy, đương nhiên tôi cũng từng sai sót. Trong trận Bán kết Champions League với Borussia Dortmund, tôi đã cho rằng Peter Schmeichel mắc lỗi dẫn đến bàn thua. Khi đó, tôi còn chưa đeo kính.

Peter thanh minh: “Quả bóng đã liệng theo một hướng khác.”

“Liệng cái con khỉ,” tôi hét lên. “Không liệng gì hết!”

Nhưng khi xem lại pha quay chậm, tôi nhận ra rằng bóng thực sự đã đổi hướng một cách rất khó chịu. Và sau đấy, tôi đã quyết định đeo kính trong các trận đấu. Tôi không thể khiến bản thân xấu hổ vì những sai lầm như vậy được. Nếu bạn hỏi một hậu vệ: “Tại sao cậu lại cố bẫy việt vị tiền đạo đối phương?” vànhận được câu trả lời: “Tôi không hề làm vậy” thì bạn biết quyết định bên trên đã chính xác.

Chẳng có lý do gì để bạn tạo cơ hội cho các cầu thủ nghĩ rằng: “Huấn luyện viên đã sai rồi!” Một khi cầu thủ mất niềm tin vào kiến thức của bạn, họ sẽ mất niềm tin vào chính bạn. Bạn cần phải chính xác trong từng lời nói với các cầu thủ. Đôi khi, cố tỏ ra đúng đắn lại khá vui bởi nói ra sự thật không phải lúc nào cũng là điều bắt buộc. Chúng tôi thường hay dự đoán đội hình ra sân của đối thủ. Một lần như thường lệ tại Champions League, tôi tự tin đưa ra phán đoán của mình và khi đối thủ bước đến, Rene thông báo rằng họ có đến sáu sự thay đổi.

Tôi vô cùng sững sờ, nhưng nhanh chóng nhận ra lối thoát. Sự phẫn nộ có thể giúp tôi giải quyết vấn đề này. Tôi tức giận nói với các học trò: “Nhìn đi, họ đang cố trêu tức chúng ta bằng việc mang đội hình dự bị ra sân đấy.”

Một bài học kinh nghiệm khác là trận đấu với Coventry tại Old Trafford trong khuôn khổ Cúp FA, sau khi chúng tôi đã hạ gục Man City ở vòng Ba. Trước đó một tuần, tôi đã đi “do thám” Coventry đá với Sheffield Wednesday và bạn sẽ không tin nổi họ đã chơi tệ đến mức nào đâu. Tôi và Archie Knox lái xe về nhà mà trong lòng không chút bận tâm. Nhưng rồi sao? Coventry đã có một trận đấu xuất sắc trước United. Các đội bóng dường như hoàn toàn khác biệt khi hành quân đến Old Trafford. Tất cả mọi thứ đều khác, từ chiến thuật cho đến tinh thần. Nhờ bài học quý báu này, tôi hiểu rằng trong những trận đấu trên sân nhà, United phải luôn chuẩn bị tâm lý để đối đầu với đội hình mạnh nhất, chiến thuật sắc sảo nhất của đối phương.

Các đội bóng mạnh lại càng quyết tâm hơn khi đối đầu United tại Old Trafford. Đặc biệt là Arsenal hay Chelsea, Liverpool cũng rất thường xuyên. Man City bắt đầu gây khó khăn cho chúng tôi khi kỷ nguyên của Sheikh Mansour bắt đầu. Các đội bóng được dẫn dắt bởi cựu cầu thủ của United cũng rất vững vàng mỗi lần đến Nhà hát, như Sunderland của Steve Bruce là một ví dụ.

Triều đại lâu dài tại United giúp tôi tránh khỏi những xì xào, bàn tán về huấn luyện viên sau khi đội nhà thua 3 trận liên tiếp. Những thành công khiến tôi không bị vướng vào các lời kêu gọi sa thải từ giới truyền thông. Bạn có thể thấy điều này xảy đến với các câu lạc bộ khác nhưng với tôi thì không và nó mang lại cho tôi tiếng nói trong phòng thay đồ. Các cầu thủ cũng được hưởng ích lợi từ chuyện này. Một khi huấn luyện viên vẫn tại vị thì tương lai của cầu thủ sẽ yên ổn, kể cả những trợ lí và các nhân viên hậu trường cũng vậy. Một sự bền bỉ, liên tục hiếm có trong bóng đá hiện đại. Một chuỗi trận tồi tệ ư? Chúng tôi không thích thú gì nhưng cũng chẳng hề sợ hãi.

Tôi cũng nghĩ rằng chúng tôi đã luôn tôn trọng tinh thần của cuộc chơi. Một buổi tối trong những năm 90, Johan Cruyff đã nói với tôi rằng: “Ông sẽ chẳng bao giờ vô địch Champions League được.”

“Tại sao lại như vậy?”

“Vì ông không gian lận và không mua trọng tài,” Johan giải thích.

Tôi trả lời cương quyết: “Tôi sẽ rất vui nếu câu nói này được khắc trên bia mộ của tôi.”

Trong bóng đá chuyên nghiệp, bạn cũng cần một sự gai góc nhất định, tôi đã học được nó trong những năm tháng đầu tiên với bóng đá. Dave Mackay, tôi đã từng đối đầu với ông ấy năm 16 tuổi. Lúc ấy, tôi đang thi đấu cho đội dự bị của Queen’s Park. Còn Dave vừa mới trở lại sau chấn thương ngón chân và ra sân cho đội dự bị của Hearts, một đội bóng rất mạnh khi đó, để lấy lại cảm giác.

Ngày chạm trán, tôi đá tiền đạo trung tâm, còn ông ấy là hậu vệ cánh phải. Tôi nhìn vào Dave: ngực to, rộng và cơ bắp. Tình huống đầu tiên bóng đến chân tôi, Dave ngay lập tức xoạc bóng. Tôi nhắc lại đây chỉ là một trận đấu của đội dự bị.

Tôi thầm nghĩ: “Mình không thể chấp nhận chuyện này.”

Lần va chạm tiếp theo, tôi đã tranh thủ thoi cho hắn một cú. Dave nhìn tôi lạnh lùng: “Mày có muốn thi đấu hết trận không?”

Tôi lắp bắp đáp lại: “Ban nãy anh đá tôi mà…”

“Tao mới chỉ xoạc bóng, nếu tao mà đá, mày sẽ lĩnh đủ đấy,” Dave gằn giọng.

Mặc dù trước nay chưa biết ngại ai nhưng tôi đã bắt đầu sợ Dave.

Dave là một cầu thủ xuất sắc. Tôi còn giữ trong văn phòng của mình một tấm hình Dave túm cổ áo Billy Bremner. Một ngày nọ, tôi phải thu hết can đảm đến hỏi ông ấy: “Cuối cùng thì anh có thắng Billy không?” Lần khác, tôi đến Hampden Park tham dự buổi lễ bầu chọn những cầu thủ xuất sắc nhất mọi thời đại của Scotland. Dave không được xướng tên và tất cả mọi người đều cảm thấy thất vọng.

Tôi có thể chỉ trích đội bóng của mình công khai nhưng không bao giờ tôi làm thế với một cầu thủ cụ thể nào. Người hâm mộ có quyền được biết rằng tôi thất vọng với một màn trình diễn nào đó nhưng không phải một cầu thủ. Nói đến đây tôi lại nhớ đến Jock Stein, người khiến tôi luôn thắc mắc về mọi hành động. Hồi ở Celtic, ông ấy lúc nào cũng tỏ ra vô cùng khiêm tốn, khiêm tốn đến mức khó chịu. Khi tôi hỏi Jock về Jimmy Johnstone hay Bobby Murdoch, tôi đã kì vọng ông ấy sẽ nhận về mình những thay đổi chiến thuật và nhân sự hợp lý, nhưng Jock chỉ nói rằng: “Ồ hôm nay Jimmy bé nhỏ có phong độ hết sức ấn tượng.” Ông ấy không bao giờ ca ngợi bản thân cả. Tôi chỉ mong mỏi một lần được nghe Jock nói: “Tôi quyết định lựa chọn sơ đồ 4-3-3 và ngày hôm nay nó đã thành công.”

Một lần, Jock không thể tham dự chuyến du đấu của Celtic ở Mỹ vì tai nạn xe hơi và Sean Fallon (trợ lý của Jock Stein – ND) đã đuổi ba cầu thủ về nước vì vô kỉ luật. Khi tôi gặng hỏi về cách giải quyết tình huống này, Jock đã trả lời: “Không, tôi sẽ không làm thế và tôi cũng đã bảo Sean như vậy. Cậu sẽ có thêm nhiều kẻ thù.”

“Nhưng người hâm mộ sẽ hiểu quyết định này mà,” tôi đáp lại.

“Đừng nghĩ đến người hâm mộ, những cầu thủ này có những bà mẹ. Cậu có tin bà mẹ nào đó lại nghĩ con trai mình là kẻ xấu xa không? Và còn cả vợ, anh em, cha, bạn bè của họ nữa. Làm vậy cậu đã gây thù chuốc oán với họ. Vì vậy hãy giải quyết ngay những mâu thuẫn trong văn phòng.”

Đôi khi các biện pháp “lạnh” cũng có tác dụng tương đương những biện pháp “nóng”. Khi Nani bị đuổi khỏi sân trong trận đấu tại Villa Park năm 2010, tôi đã không nói một câu với cậu ấy, tôi để cậu ấy gặm nhấm nỗi thất vọng một mình. Nani cứ nhìn về phía tôi chờ đợi một lời an ủi, nhưng vô ích. Tôi biết cậu ấy không cố tình phạm lỗi. Khi được phóng viên hỏi, tôi đã gọi đó là một lỗi “ngây thơ” của Nani. Cậu ấy không phải là một cầu thủ xấu tính, tuy nhiên đó là một pha xoạc bóng bằng hai chân và cậu ấy xứng đáng bị đuổi khỏi sân, đơn giản vậy thôi. Tôi không cố tạo ra những chỉ trích cay nghiệt và chỉ nói rằng đây là một lỗi lầm mà tất cả chúng ta từng mắc phải trong một trận cầu cảm xúc như thế này.

Mọi người thường cho rằng tôi luôn tạo nên những cuộc tâm lí chiến với Arsene Wenger để khiến đầu óc ông ấy nổ tung. Tôi không nghĩ tôi chủ động gây sự với ông ấy. Tuy nhiên, thỉnh thoảng tôi cũng có sử dụng những mánh khóe tâm lý làm giới truyền thông tự đưa ra những suy đoán và kết luận đó là một cuộc tâm lý chiến.

Có lần Brian Little, khi đó đang dẫn dắt Aston Villa, đã gọi điện hỏi tôi về một lời bình luận trước trận đấu mà tôi dành cho họ.

“Ông nói vậy là có ý gì?” Brian hỏi.

“Không có gì cả,” tôi đánh lạc hướng.

“Tôi cứ nghĩ ông lại sử dụng cái đòn tâm lý đấy,” Brian kết thúc. Nhưng khi đặt điện thoại xuống, có lẽ ông ấy đã không ngừng nghĩ ngợi: “Alex định làm gì đây? Ông ta đang cố nói gì?”

Việc làm cho đối thủ hoang mang, mất nhuệ khí là hết sức có lợi. Nhưng hầu như tôi không có ý định hay chẳng hề nhận ra rằng mình đang làm điều đó.

<Hết chương XVIII>

Người dịch: Nguyễn Công Thành

Bài viết liên quan

Ghi rõ "nguồn manutd.com.vn" khi phát hành thông tin từ website này.
E-mail liên hệ: info@manutd.com.vn
Liên hệ hợp tác: bac.musvn @manutd.com.vn

Address:info@manutd.com.vn

Fanpage