Bóng Đá – Trò Chơi Bất Diệt (Phần 1)

266

Thời của Tiki-taka

Hơn 100 năm trước, những suy tư và ám ảnh về những tiếng tíc-tắc, tíc-tắc phát ra đều đặn từ những chiếc đồng hồ là nguồn cảm hứng để Albert Einstein tìm ra một ý tưởng vĩ đại mà cho đến ngày nay không phải ai cũng hiểu: thời gian sẽ chậm lại khi đạt đến gần tốc độ ánh sáng. Hơn 100 năm sau, tiếng tíc-tắc tíc-tắc đều đặn đó lại là nguồn cảm hứng để Andres Monte (một cố nhà báo người Tây Ban Nha) đặt tên cho lối chơi đan bóng nhịp nhàng, chính xác và đồng bộ như một chiếc đồng hồ đã giúp Barcelona và Tây Ban Nha làm mưa làm gió vài năm gần đây: Tiki-taka (tiki-taka là âm thanh tíc-tắc trong tiếng Tây Ban Nha).

Lối chơi Tiki-taka cơ bản dựa trên các yêu tố sau: sự di chuyển linh hoạt liên tục và hoán đổi vị trí cho nhau của các cầu thủ trên hàng công, đặc biệt là hàng tiền vệ, những đường chuyền ngắn qua lại giữa các cầu thủ theo mọi hướng khác nhau, kết hợp đó là những pha bật tường 1-2. Tiki-taka có sự cân bằng cả trong phòng ngự lẫn tấn công, và điều cốt lõi là tư duy ‘tôi kiểm soát bóng là tôi tồn tại’ nên các đội bóng khi chơi Tiki-taka luôn kiểm soát bóng nhiều, vì thế không cần phải chuyển thế qua lại giữa tấn công và phòng thủ. Họ kiểm soát bóng và dồn ép đến khi đối phương như lạc vào mê hồn trận và gục ngã.

Ngược dòng thời gian, loạt bài ‘Bóng Đá: Trò Chơi Bất Diệt’ này sẽ giúp chúng ta tìm hiểu sự ra đời và những dấu mốc lịch sử gắn liền với những sơ đồ, chiến thuật trong bóng đá từ lúc ra đời đến nay.

Thời của bóng đá ‘rê dắt’

Năm 1863 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong lịch sử bóng đá hiện đại. Sau 6 cuộc họp diễn ra từ tháng 10 đến tháng 12/1863 tại Freemason’s Tavern (Luân Đôn, nước Anh), đại diện của một nhóm câu lạc bộ đã tiến tới thành lập Liên đoàn bóng đá Anh (FA). Điều quan trọng hơn là sự ra đời bộ luật chính thức đầu tiên của bóng đá, gồm 13 điều khoản do Ebenezer Cobb Morley soạn thảo dựa trên luật chơi bóng của các sinh viên đại học Cambridge (nên còn gọi là bộ luật Cambridge).

Một điều thú vị là các đội bóng khi đó luôn chơi với đội hình rất nhiều tiền đạo, vì rất khó ghi bàn trong trận đấu. Luật thứ 6 trong 13 luật, qui định: khi một cầu thủ đá quả bóng, bất cứ đồng đội nào đứng gần khung thành đối phương hơn đều không được tham gia (tức là trong tư thế việt vị!). Điều này đồng nghĩa với việc những đường chuyền lên phía trước đều bị cấm. Cách tấn công khả dĩ là thi nhau rê dắt qua đối phương, mạnh ai nấy đi bóng khiến trận đấu lộn xộn như môn bóng bầu dục.

Nhận thấy sự bất tiện này, vào năm 1866 Luật thứ 6 được thay đổi, cho phép các cầu thủ tuyến trên được nhận đường chuyền từ đồng đội nếu anh ta đứng trên ít nhất 3 cầu thủ đối phương (ngày nay là 2).

Trận đấu quốc tế đầu tiên được ghi nhận là giữa Scotland và đội tuyển Anh tại Glasgow vào năm 1872. Tuyển Anh khi đó chủ yếu dựa vào lối đá cá nhân và khả năng rê dắt bóng, họ ra sân với đội hình 1-2-7, chỉ để lại 1-2 cầu thủ phía sau để mồi bóng dài lên cho tuyến trên đuổi theo bóng. Ở phía ngược lại, Scotland với đội hình 2-2-6 làm ngạc nhiên những người láng giềng khi triển khai những đường chuyền ngắn, họ di chuyển thành từng cặp và chuyền bóng cho nhau. Mặc dù có nhiều tiền đạo trên sân như vậy, tỉ số chung cuộc vẫn là 0-0.

Tuy nhiên, các cầu thủ đã bắt đầu nghĩ tới các vị trí trên sân nhiều hơn nhờ vào vũ khí mới – chuyền bóng. Trận chung kết cúp FA năm 1883 đánh dấu sự kiện người Anh đã phát triển những đường chuyền dài lên tầm cao hơn. Điển hình là Blackburn giành chiến thắng dễ dàng bằng cách sử dụng những đường bóng bổng để chuyển thế tấn công từ cánh này qua cánh kia nhờ các cầu thủ giữ được vị trí trong đội hình.

Điều này tưởng chừng đơn giản nhưng nó đồng thời dẫn đến sự ra đời của những kĩ năng mới: khả năng chuyền bóng dài, kĩ năng khống chế bóng bổng, phá hoặc cắt bóng. Ngoài ra các kỹ thuật đánh đầu, đỡ ngực, nhận bóng sống và sút vô lê cũng được bắt đầu chú trọng phát triển.

Kim Tự Tháp (2-3-5)

Đến những năm 1890, đội hình ưa thích ở Anh bấy giờ chính là sơ đồ 2-3-5. Mô tả hình dạng của một cái kim tự tháp, lần đầu tiên sự cân bằng trong tấn công và phòng ngự đã được chú trọng.

Khi phòng thủ, hai hậu vệ (Right back và Left Back) sẽ đối phó với hai cầu thủ tấn công chạy cánh của đối thủ (Right Wing và Left Wing), trong khi đó 3 tiền vệ giữa (3 Half Back) sẽ trông coi 3 tiền đạo còn lại. Trong sơ đồ Kim tự tháp, cầu thủ quan trọng nhất là vị trí trọng tâm của Kim tự tháp (Center halfback) vì có vai trò phát động tấn công cho 5 tiền đạo phía trên cũng như tổ chức hàng thủ 5 người để kèm 5 tiền đạo của đối thủ.

Luật việt vị mới và WM (1925)

Trong khoảng thời gian từ 1880 đến 1925, do ảnh hưởng của luật việt vị thời đó nên các đội bóng vẫn luôn chơi với đội hình có 5 tiền đạo trở lên. Năm 1925 đánh dấu một cột mốc quan trọng nữa của bóng đá khi luật việt vị được sửa đổi cho phù hợp hơn: cầu thủ tấn công chỉ cần đứng trên ít nhất 2 cầu thủ đối phương khi nhận bóng (thay vì 3 như trước kia) là hợp lệ. Sự thay đổi mang lại hiệu quả ngay lập tức, số bàn thắng tại Giải Hạng Nhất Anh tăng lên 40% từ 1192 bàn năm 1925 lên 1703 bàn ngay mùa giải 1926. Một con số thay đổi quá ấn tượng.

Như vậy, việc phòng ngự phải được tăng cường hơn, và HLV của Arsenal lúc ấy là Herbert Chapman đã nghĩ tới phải tạo ra cho một chiến thuật mới. Nhận thấy mối đe dọa lớn nhất trong tấn công là vị trí trung phong (center forward), vì vậy Chapman quyết định kéo vị trí tiền vệ trung tâm (center halfback) về vị trí trung vệ (center back) để kèm tiền đạo này. Việc tạo ra vị trí này được xem là tiền đề khai sinh ra lối chơi kèm người trong bóng đá hiện đại, và sơ đồ này đã được sử dụng rộng rãi mãi đến 25 năm sau đó.

Chapman qua đời năm 1934 nhưng trong khoảng thời gian 1927-1938, Arsenal mà ông xây dựng đã vô địch giải VĐQG 5 lần và FA cúp 2 lần. Đồng thời, WM đã trở thành sơ đồ chuẩn của các CLB ở Anh những năm 1930.

Đáng tiếc là ở 3 kì World Cup đầu tiên trước Chiến tranh thế giới thứ 2 (1930, 1934, 1938), đội tuyển Anh vì những lí do khác nhau đã tẩy chay giải đấu không tham dự nên WM của Chapman chưa có dịp ra biển lớn.

Ở kì World Cup đầu tiên năm 1930, hai đại diện lọt vào chung kết là Uruguay và Achentina đều vẫn còn sử dụng đội hình Kim Tự Tháp (2-3-5) vì lối chơi của người Nam Mỹ chú trọng vào kĩ thuật cá nhân hơn là đấu pháp chiến thuật.

Các bạn có thể tham gia thảo luận trực tiếp tại đây.

 

Lưu Ly (tổng hợp)

Bài viết liên quan

Ghi rõ "nguồn manutd.com.vn" khi phát hành thông tin từ website này.
E-mail liên hệ: info@manutd.com.vn

Address:info@manutd.com.vn

Fanpage